نفوذ؛ مؤلفه‌های محوری، چیستی و چرایی مبتنی بر فراترکیب آثار بومی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری مدیریت دولتی، دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران، ایران

2 عضو هیأت علمی گروه خط مشی گذاری و اداره امور عمومی، دانشکده مدیریت دولتی، دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری، گروه خط‌مشی‌گذاری و اداره امور عمومی، دانشکده مدیریت دولتـی و علـوم سـازمانی، دانشـکدگان مدیریت، دانشگاه تهران

چکیده

در شرایطی که نفوذ به یکی از پیچیده‌ترین تهدیدهای نرم و چندلایه علیه امنیت ملی ایران بدل شده، نبود چارچوبی جامع و بومی برای تحلیل این پدیده، یکی از شکاف‌های اساسی ادبیات علمی کشور است. این مطالعه کیفی با بهره‌گیری از روش فراترکیب و تحلیل متون علمی با نرم‌افزار MAXQDA، تصویری یکپارچه، نظام‌مند و تحلیلی، از چیستی و چرایی پدیده نفوذ در  نظام جمهوری اسلامی ایران ارائه می‌دهد. برای این منظور، 30 سند معتبر علمی شامل کتب و مقالات مرتبط، پس از غربالگری دقیق انتخاب شدند و با تحلیل عمیق آنها یافته‌های پژوهش در قالب 78 کد، 42 مفهوم، 9 زیرمقوله و 3 مقوله ساختار یافته‌اند. یافته‌های پژوهش مؤلفه‌های محوری نفوذ را در سه بخش مبدأ نفوذ، مقصد نفوذ و عوامل نفوذی تحلیل نموده و سپس به چیستی پدیده نفوذ شامل ورود و اثرگذاری و ابعاد و انواع نفوذ می‌پردازد. همچنین چرایی نفوذ شامل علل نفوذ و اهداف نفوذ احصا شده است. در مجموع، بر اساس یافته‌های تحقیق علل نفوذ، «حداکثرسازی منافع ملی دشمن»، «وجود وضعیت تخاصم» و «استمرار نظام سلطه» است. نفوذ به معنی «ورودِ» «عوامل نفوذیِ» «مبدأ نفوذ» در «مقصد نفوذ» و «اثرگذاری» آنان است که به منظور تحقق یکی از چهار هدف راهبردی نفوذ شامل «مهار»، «نابودی»، «همسوسازی محدود» و «همسوسازی کامل» نظام جمهوری اسلامی ایران دنبال می‌شود. این پژوهش با ارائه چارچوبی مفهومی و بومی، کوشیده است مبنایی نظری برای فهم چیستی و چرایی پدیده نفوذ فراهم آورد که قابل بهره‌گیری در تحلیل، سیاست‌گذاری و اقدام مؤثر در مواجهه با نفوذ دشمن در ایران می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Infiltration; Core Components, What It Is and Why It Happens Based on a Meta-Synthesis of Domestic Research

نویسندگان [English]

  • Ahmad Gholipour 1
  • Majid Mokhtariapour 2
  • Seyyed Mojtaba Shahraeini 3
1 Ph.D. in Public Administration, College of Management, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Faculty member, Department of Public Policy-Making and Administration, Faculty of Public Administration and Organizational Sciences, College of Management, University of Tehran. Tehran. Iran
3 PhD Candidate, Department of Policy Making and Public Affairs Administration, Faculty of Public Administration and Organizational Sciences, College of Management, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

As infiltration has become one of the most complex and multilayered soft threats to Iran’s national security, the absence of a comprehensive and indigenous framework to analyze this phenomenon represents a fundamental gap in the country’s scientific literature. This qualitative study, employing a meta-synthesis method and analyzing scholarly texts with the MAXQDA software, provides an integrated, systematic, and analytical picture of what infiltration is and why it occurs within the system of the Islamic Republic of Iran. For this purpose, 30 credible scientific sources, including relevant books and articles, were carefully selected through a rigorous screening process, and a deep analysis of these sources structured the study’s findings into 78 codes, 42 concepts, 9 subcategories, and 3 categories. The findings examine the core components of influence in three areas: the origin of infiltration, the target of infiltration, and the agents of infiltration. It then addresses what infiltration is, including the entry and impact of agents, as well as the dimensions and types of infiltration. In addition, the study explores why infiltration occurs, identifying both its underlying causes and its strategic goals. According to the findings, the causes of infiltration are: “the maximization of national interests of enemy”, “the existence of a hostile context”, and “the continuity of the global domination system”. Infiltration is defined as the entry of agents of infiltration from the origin into the target and their impact, aimed at achieving one of four strategic goals: “containment”, “destruction”, “limited alignment”, or “full alignment” of the Islamic Republic of Iran’s system. By offering a conceptual and indigenous framework, this study seeks to establish a theoretical foundation for understanding what influence is and why it happens, serving as a basis for analysis, policymaking, and effective action in confronting adversarial infiltration in Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Infiltration
  • core components of infiltration
  • what influence is
  • why infiltration occurs
  • meta-synthesis

مراجع

منابع
منابع فارسی
1. احمدیان، علی‌اکبر (1394)، «نظریه نفوذ»؛ تبیین ماهیت انواع نفوذ و رابطه آنها با دستگاه چهار طیفی تهدید (با بهره‌گیری از دیدگاه‌ها و بیانات امام خامنه‌ای (حفظه ا...))، تهران: فصلنامه علمی-پژوهشی آفاق امنیت، 8 (28)، 35-68. 
2. احمدی، وحیده (1396)، اسراییل و کشورهای پیرامونی؛ نفوذ امنیتی با پوشش اقتصادی، فصلنامه مطالعات راهبردی، تهران: 20(76)، 113-136.
3. افراشته، مهری و تکتم فرمانفرمایی (1396)، شناسایی عوامل نفوذ فرهنگی در تمایل افراد به نوع جدید زندگی زوجین (هم‌خانگی)، مجله مدیریت فرهنگی، 11(37)، 99-108.
4. اکبری، عابد (1399)، مفهوم‌شناسی نفوذ، تهران: انتشارات موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران.
5. بابایی، محمدباقر (1395)، راهبرد مقابله با جریان نفوذ از منظر قرآن، مجله سیاست دفاعی، 25(98)، 163-189.
6. باقری ‌چوکامی، سیامک (1396)، تحول پاردایمی نفوذ و ملاحظات امنیتی، تهران: فصلنامه پژوهش‌های حفاظتی- امنیتی دانشگاه جامع امام حسین (علیه‌السلام)، 6(22)، 1-24.
7. بصیری، محمدعلی و محسن باقری (1397)، نقش سازمان‌های اطلاعاتی- امنیتی جمهوری اسلامی ایران در مقابله با نفوذ و تأمین امنیت ملی از منظر مقام معظم رهبری، تهران: چهارمین همایش تبیین اندیشه دفاعی امام خامنه‌ای.
8. بیات، جلیل (1399)، نفوذ فرهنگی به مثابه اسب تروا غرب در ایران، در عابد اکبری، مفهوم‌شناسی نفوذ (صص 55-74)، تهران: انتشارات مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.
9. تاجیک، هادی و علی حمزه‌پور (1402)، استراتژی انگلیس در نفوذ فرهنگی به جمهوری اسلامی ایران و ارائه راه‌‌کارهای مقابله با آن، فصلنامه بحران پژوهی جهان اسلام، 10(1)، 20-41.
10. حسینی‌نژاد، بی‌بی‌راضیه و حسین ارجینی (1401)، تحلیل زمینه‌های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی مؤثر بر نفوذ فرهنگی؛ با تأکید بر اندیشه‌های رهبر معظم انقلاب انقلاب، معرفت، 31(3)، 71-83.
11. دوستدار، رضا و صفی‌اله ذوقی (1398)، بررسی مفهوم نفوذ در اندیشه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای، بصیرت و تربیت اسلامی، 16(49)، 37-66.
12. دهقانی، محمدحسن (1399)، نگاهی راهبردی به مسئله نفوذ در ایران، در عابد اکبری، مفهوم‌شناسی نفوذ(187-196)، تهران: انتشارات مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.
13. رحیمی، بهمن و دیگران (1401)، طرح راهبردی مقابله با نفوذ امنیتی – اطلاعاتی آمریکا درجمهوری اسلامی ایران با تأکید بر آرا و اندیشه امام خامنه‌‌ای (مدظله)، تهران: فصلنامه امنیت ملی, 12(43), 33-66.
14. رستم‌پور، محمد (1402)، موریانگی: نفوذ و نفوذی در ادبیات رهبر معظم انقلاب (1395-1368)، تهران: انتشارات ایران.
15. رستمی، محمد (1401)، بررسی پروژه برنامه‌ریزی شده نفوذ دشمن از دیدگاه مقام معظم رهبری، قم: شهید کاظمی، چاپ نهم.
16. روحی، مهدی؛ فیروزکوهی، مهدی؛ کریم‌زاده، علی؛ برزنونی، محمدعلی؛ حمزه‌پور، علی و صفری، ابراهیم (1401)، چیستی نفوذ فکری-فرهنگی، نشریه علمی آفاق امنیت، 15(54)، 197-227.
17. سعیدی، روح‌الامین (1399)، پروژه نفوذ از طریق دیپلماسی علمی در عصر استعمار نوین، در عابد اکبری، مفهوم‌شناسی نفوذ (صص 171-186)، تهران: انتشارات موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.
18. سعیدی‌صابر، احسان و محمد دژکام (1401)، مفهوم‌شناسی نفوذ در اندیشه رهبران انقلاب اسلامی ایران، تهران: انتشارات مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر. 
19. سلیمانی، یاسر و دیگران (1396)، بررسی تطبیقی نفوذ اقتصادی در چارجوب منویات مقام معظم رهبری (مدظله) و دانش اطلاعاتی- امنیتی»، فصلنامه علمی- پژوهشی آفاق امنیت، 10(35)، 37-62.
20. سهرابی، بابک و دیگران (1390)، آسیب شناسی پژوهش‌‌های انجام شده در زمینه مدیریت اسلامی با رویکرد فراترکیب، چشم‌‌انداز مدیریت دولتی، 2(6)، 9-24.
21. عالیخانی، غلام‌رضا و زکیه عالیخانی (1400)، رهیافتی بر تبیین نفوذ فرهنگی و عوامل آن با تأکید بر آیات قرآن و اندیشه‌های رهبر معظم انقلاب اسلامی، فصلنامه علمی- حقوقی قانون یار، 4(16)، 187-406.
22. علوی، یحیی و فرهنگ مجاهد (1396)، بررسی مؤلفه‌های نفوذ اقتصادی در قراردادهای سرمایه‌گذاری خارجی با تأکید بر «الگوی قرارداد نفت ایران»، فصلنامه علمی- پژوهشی آفاق امنیت، 10(35)، 63-92.
23. فیض، داود و دیگران (1394)، شناسایی ذهنیت افراد نسبت به نفوذ با استفاده از روش کیو، مجله سیاست دفاعی، 24(93)، 73-100.
24. قنبری، محمد و دیگران (1397)، الگوی دفاعی مقام معظم رهبری و فرمانده کل قوا (مدظله العالی) در مقابله با نفوذ دشمن، تهران: چهارمین همایش تبیین اندیشه دفاعی امام خامنه‌ای. 
25. گنج‌خانی، احمد (1402)، راه‌‌کارهای قرآنی مقابله با نفوذ دشمن در جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر اندیشه‌ امام خامنه‌ای (مدظله‌عالی)، دوفصلنامه علمی- تخصصی مطالعات اعتقادی ‌سیاسی، 1(1)، 73-95.
26. گوهری‌مقدم، ابوذر و حامد کیانی‌مجاهد (1397الف)، نفوذ گفتمانی ایالات متحده آمریکا در جمهوری اسلامی ایران بر مبنای اندیشه‌های مقام معظم رهبری، فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 7 (24)، 97-115.
27. گوهری‌مقدم، ابوذر و حامد کیانی‌مجاهد (1397ب)، تحلیل سیستمی مسئله نفوذ و منظومه اثرگذاری آن با تأکید بر ابزارهای نوین دیپلماسی، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، 21(80)، 159-182.
28. متقی، ابراهیم و حسین امینی (1396)، نشانه‌ شناسی نفوذ در سیاست خارجی ایران (با تأکید بر دهه 1390)، فصلنامه علمی-پژوهشی آفاق امنیت، 10 (35)، 93-120.
29. متقی، ابرهیم (1399)، ترمیدور و معادله نفوذ در کشورهای انقلابی، در عابد اکبری، مفهوم‌شناسی نفوذ (صص 27-54)، تهران: انتشارات مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.
30. مطیعی، میثم و دیگران (1399)، گفتمان کاوی جریان‌های نفوذ فکری- فرهنگی دشمنان در عصر امیرالمونین علی(ع)، فصلنامه علمی «تحقیقات علوم قرآن و حدیث» دانشگاه الزهرا، 17(4)، 175-212. 
31. نصیری، علی‌اصغر و دیگران (1397)، نفوذ پسابرجامی در نیروهای مسلح و راه‌‌کارهای مقابله با آن، فصلنامه پژوهش‌های حفاظتی- امنیتی دانشگاه جامع امام حسین (علیه‌السلام)، 7(25)، 41-62.
منابع لاتین
1. Ajzen, I. (1991). The Theory of Planned Behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179–211.
2. Asch, S. E. (1951). Effects of group pressure upon the modification and distortion of judgments. In H. Guetzkow (Ed.), Groups, leadership and men; research in human relations (pp. 177–190). Carnegie Press.
3. Bandura, A. (1986). Social Foundations of Thought and Action: A Social Cognitive Theory. Prentice-Hall.
4. Bourdieu, P. (1984). Distinction: A Social Critique of the Judgement of Taste. Harvard University Press.
5. Castells, M. (1996). The rise of the network society. Oxford: Blackwell Publishers Ltd.
6. Epstein, R., & Robertson, R. E. (2015). The search engine manipulation effect (SEME) and its possible impact on the outcomes of elections. Proceedings of the National Academy of Sciences, 112(33), E4512–E4521.
7. Frank, A. G. (1966). The Development of Underdevelopment. Monthly Review.
8. Habermas, J. (1975). Legitimation Crisis. Beacon Press.
9. Kindleberger, C. P. (1973). The World in Depression, 1929–1939. University of California Press.
10. Kramer, A. D. I., Guillory, J. E., & Hancock, J. T. (2014). Experimental evidence of massive-scale emotional contagion through social networks. Proceedings of the National Academy of Sciences, 111(24), 8788–8790.
11. Mead, G. H. (1934). Mind, Self, and Society. University of Chicago Press.
12. Nye, J. S. (2004). Soft Power: The Means to Success in World Politics. PublicAffairs
13. Sandelowski, M.J., & Barroso, J. (2007). Handbook for Synthesizing Qualitative Research. NewYork:Springer
14. Thaler, R. H., & Sunstein, C. R. (2008). Nudge: Improving Decisions about Health, Wealth, and Happiness. Yale University Press.
15. Wallerstein, I. (1974). The Modern World-System. Academic Press.
16. Zimmer, L. (2006). Qualitative Meta-Synthesis: A Question of Dialoguing with Texts. Methodological Issues in Nursing Research, 53(3), 311-318. DOI:10.1111/j.1365- 2648.2006.03721.x    .

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار